Version texte de ce daf : original et traduction
Chevou'ot 20a (כ.) — le Talmud en français
Chevou'ot 20a (שבועות כ.): Abbayé explique : notre Michna parle d’un cas où ils ne lui insistent pas pour manger, et c’est pourquoi, lorsqu’il dit simplement « Serment que je mangerai », son…
Texte original — Chevou'ot 20a (כ.)
ומפרש אביי:
מתניתין,
משנתנו מדברת
בשאין מסרבין בו לאכול
, ולכן כאשר הוא אומר סתם "שבועה שאוכל", כוונתו לחייב עצמו לאכול.
ואילו ה
ברייתא
מדברת
במסרבין בו לאכול
, והוא אינו נעתר להפצרות חבירו, אלא,
וקאמר
ליה:
לא אכילנא ולא אכילנא! דכי קא משתבע,
אם לאחר מכן הוא נשבע ואומר "שבועה שאוכל לך",
הכי קאמר
ודאי כוונתו לומר:
שבועה שלא אוכל!
רב אשי אמר: תני
בברייתא "
שבועה שאי אוכל לך
", אבל "שבועה שאוכל" אכן משמעותו שמתחייב לאכול כדמשמע במשנתנו.
ומקשינן:
אי הכי
שמדובר שהוא אומר "שבועה שאי אוכל לך",
מאי למימרא
מה צריכה הברייתא להשמיענו זאת, והרי כבר נאמר לפני כן "שבועה לא אוכל לך" שהוא אסור?
ומשנינן:
מהו דתימא,
שמא תאמר, שהאומר "שבועה שאי אוכל"
לישניה דאיתקילא ליה.
לא היתה כוונתו לישבע שלא יאכל, אלא להיפוך, לישבע שיאכל אלא שהוא נכשל בלשונו ואמר בטעות "שאי אוכל" במקום "שאוכל".
קא משמע לן
הברייתא, שאין חוששין לתקלה בלשונו אלא הוא אסור לאכול משל חבירו.
תנו רבנן
: האומר על ככר: "
מבטא
ככר זה עלי" , הרי זה כאומר "
שבועה
שלא אוכלנו".
וכן האומר: "
איסר
עלי ככר זה", הרי זה כאומר "
שבועה
שלא אוכלנו".
ומהו ה
איסור
של "
איסר
"?
אם אתה אומר
"
איסר
" לשון
שבועה
הוא, הרי הוא
חייב
עליו כאילו נשבע,
ואם לאו,
אלא "איסר" אינו לשון שבועה, הרי הוא
פטור
.
ותמהינן: כיצד אומרת הברייתא בסיפא "
אם אתה אומר איסר
לשון
שבועה
הוא", דמשמע שיש ספק בדבר.
והא אמרת
ברישא של הברייתא שאין זה ספק כלל, אלא ודאי ש"
איסר
", לשון
שבועה הוא?
ומתרצינן:
אמר אביי: הכי קאמר
התנא בברייתא: האומר "
מבטא
ככר זה עלי" הרי זה לשון
שבועה
ממש, ואם אכל את הככר, חייב קרבן.
ואילו האומר "
איסר
עלי ככר זה", הרי זה רק
מיתפיס בשבועה,
כאילו נשבע על ככר מסויים שלא יאכלנו, וחזר ואמר על ככר אחר "הרי זה כמו זה", שזה נקרא "התפסה" בשבועה, שמתפיס את השני בראשון. כך גם האומר "איסר עלי ככר זה" אינו כאילו אומר מפורש "שבועה שלא אוכל ככר זה", אלא כאילו מתפיס ככר זה בככר אחר שנאסר על ידי שבועה.
וממשיכה הברייתא:
איסור
ו של "
איסר
" מהו?
אם אתה אומר
בכל
מיתפיס בשבועה,
ש
כמוציא שבועה מפיו דמי,
כאילו הוא נשבע ממש, וחייב קרבן ומלקות אם עבר על שבועתו, הרי גם האומר "איסר עלי ככר זה"
חייב
עליו קרבן ומלקות אם אכלו, שהרי הוא אמר לשון התפסה.
ואם לאו,
אם אין חייבים קרבן ומלקות אלא אם נשבע ממש ולא על התפסה בשבועה, הרי גם האומר "איסר"
פטור
מקרבן ומלקות.
ומבארינן:
וממאי ד
"
מבטא
" לשון
שבועה
הוא?
דכתיב
"
או נפש כי תשבע לבטא
בשפתים
". הרי מצינו לשון "מבטא" אצל שבועה.
ופרכינן: אי הכי, "
איסר
"
נמי
מצינו שהוא נאמר אצל שבועה,
דכתיב
[במדבר ל יד] "
כל נדר וכל שבועת איסר
", ומדוע אומרת הברייתא ש"איסר" אינו אלא לשון התפסה בשבועה ולא לשון שבועה עצמה?
אלא,
על כרחך אתה צריך לומר,
ממאי ד
"
איסר
" לשון
מיתפס בשבועה
בלבד
הוא,
ולא לשון שבועה עצמה?
דכתיב
[שם יא] "
או אסרה איסר על נפשה בשבועה
", דהיינו שאסרה והתפיסה אותו בדבר אחר האסור מלפני כן בשבועה.
אם כן, "
מבטא
"
נמי,
מדוע פשיטא לברייתא שהוא לשון שבועה ממש,
הכתיב
ביה כמו ב"איסר" [ויקרא ה ד] "
לכל אשר יבטא האדם בשבועה
", דמשמע שהתפיס בדבר האסור בשבועה, ולא שהוא לשון שבועה עצמה?
וחזר בו אביי מהילפותא דלעיל -
אלא, אמר אביי
: "
מבטא
" שהוא לשון
שבועה
ילפינן
מהכא
, מדכתיב [במדבר ל ז] "
ואם היו תהיה לאיש ונדריה עליה או מבטא שפתיה אשר אסרה על נפשה
".
ואילו
"
שבועה
"
לא קאמר.
לא נאמר "אשר אסרה על נפשה בשבועה" שיהא משמע שהתפיסה בשבועה.
ובהכרח,
במאי
קא
אסרה עצמה?
ב
לשון "
מבטא
" בלבד!
הרי ש"מבטא" לשון שבועה הוא.
רבא אמר
בביאור הברייתא:
לעולם אימא לך
-
מיתפיס בשבועה, לאו כמוציא
שבועה מפיו דמי,
ולא הסתפק התנא של הברייתא בדין זה כלל. אלא
והכי קאמר
: "
מבטא
" הוא לשון
שבועה
. "
איסר
"
נמי
לשון
שבועה
הוא [ולא התפסה בשבועה]. אך
אסריה
[איסורו]
ד
"
איסר
" שאמרנו שהוא לשון שבועה, לא בכל ענין הוא, שיש לפעמים שהוא בא בלשון נדר. כי
הטילו הכתוב
ללשון "איסר"
בין נדר לשבועה
[כדמפרש ואזיל], ללמדנו - שאם
הוציאו
ל"איסר"
בלשון נדר,
כגון שאמר "איסר ככר זה עלי" שהוא לשון נדר שאוסר את החפצא עליו, הרי זה
נדר
ואין עליו חיוב קרבן. ואם הוציאו
בלשון שבועה,
שאמר "איסר שלא אוכל ככר זה", שאוסר עצמו מן החפצא, הרי זה
שבועה
וחייב עליו קרבן.
[וכך ביאור הברייתא: איסור [של] איסר [תלוי]: אם אתה אומר [את ה] איסר [בלשון] שבועה, חייב [קרבן]. ואם לאו, [אלא שאמרו בלשון נדר], פטור מקרבן].
ומפרשת הגמרא:
היכן הטילו
הכתוב ל"איסר" בין נדר לשבועה? - דכתיב [שם יא] "
ואם בית אישה נדרה או אסרה איסר על נפשה בשבועה
".
ואזדו
[הלכו] אביי ורבא במחלוקתם בביאור הברייתא אם מדובר במתפיס בשבועה -
לטעמייהו
.
דאיתמר: מתפיס בשבועה
-
אביי אמר: כמוציא שבועה מפיו דמי
וחייב.
ורבא אמר: לאו כמוציא שבועה מפיו דמי
ופטור.
מיתיבי
לרבא מהא דתניא:
איזה
הוא "
איסר
"
האמור בתורה?
האומר: הרי עלי שלא אוכל בשר
ושלא אשתה יין, כיום שמת בו אביו
[כאשר אסרתי עלי אכילת בשר ביום שמת בו אבא, לעולם], או
כיום שמת בו פלוני
, או
כיום שנהרג בו גדליה בן אחיקם
[צום גדליה], או
כיום שראה ירושלים בחורבנה
, הרי זה
אסור
באכילת בשר ושתיית יין.
ואמר שמואל
: שהאיסור אינו אלא בתנאי
\-
והוא שנדור ובא מאותו היום.
שקיבל על עצמו כבר לפני כן בנדר, שלא יאכל בשר ולא ישתה יין ביום שמת בו אביו לעולם, וכן ביום שמת בו פלוני וביום שנהרג בו גדליה בן אחיקם ויום שראה ירושלים בחורבנה, דוקא כשאסר על עצמו בנדר אכילת בשר ושתיית יין באותו יום.
וסוברת הגמרא עתה, שהאיסור הוא משום מתפיס בנדר שהתפיס את נדרו בנדר אחר, ועל זה אומרת הברייתא "איזה איסר האמור בתורה" שנאמר עליו הלאו של "בל יחל דברו".
אם כן, מוכח שהתפסה בנדר דינה כנדר עצמו לכל דבר.
ותקשי השתא,
בשלמא לאביי
ניחא,
מדמתפיס בנדר
כשם שמצינו כאן שהתפסה בנדר הוי
נדר
, כך גם
מתפיס בשבועה
הוי
שבועה
.
Traduction française
Abbayé explique :
notre Michna
parle
d’un cas où ils ne lui insistent pas pour manger,
et c’est pourquoi, lorsqu’il dit simplement « Serment que je mangerai », son intention est de s’obliger à manger.
Quant à la
b...................................................................................................................
elle parle
d’un cas où ils lui insistent pour manger,
et il ne cède pas aux insistances de son prochain ; mais
il lui dit
:
« Je ne mangerai pas, je ne mangerai pas ! Puisqu’il jure,
si, par la suite, il jure et dit : « Serment que je mangerai de ce qui t’appartient »
— voici ce qu’il dit
: il veut certainement dire
« Serment que je ne mangerai pas ! »
Rav Achi dit : enseigne
dans la b...
« Serment que je ne mangerai pas de ce qui t’appartient »,
mais « Serment que je mangerai » signifie effectivement qu’il s’engage à manger, comme cela ressort de notre Michna.
Et nous objectons :
si c’est ainsi,
s’il s’agit du cas où il dit : « Serment que je ne mangerai pas de ce qui t’appartient »
— à quoi bon l’enseigner ?
Que la b... doit-elle nous apprendre, alors qu’il a déjà été dit auparavant : « Serment : je ne mangerai pas de ce qui t’appartient », et qu’il est interdit ?
Et nous répondons :
on aurait pu dire
— peut-être diras-tu que celui qui dit : « Serment que je ne mangerai pas »
a eu la langue qui a trébuché.
Son intention n’était pas de jurer qu’il ne mangerait pas, mais l’inverse : de jurer qu’il mangerait ; seulement, sa langue a trébuché et il a dit par erreur « que je ne mangerai pas » au lieu de « que je mangerai ».
Cela vient nous enseigner
la b... qu’on ne tient pas compte du trébuchement de sa langue ; il lui est interdit de manger de ce qui appartient à son prochain.
Les maîtres ont enseigné
: celui qui dit au sujet d’une miche :
« Expression
cette miche est pour moi » , c’est comme s’il disait :
« Serment
que je ne la mangerai pas ».
Et de même celui qui dit :
« Issar
cette miche est sur moi », c’est comme s’il disait :
« Serment
que je ne la mangerai pas ».
Et quel est l’
interdit
de l’
« issar » ?
Si tu dis
que l’
« issar » est une expression de
serment, il
est passible
pour cela comme s’il avait juré ;
et sinon,
si « issar » n’est pas une expression de serment, il
est exempt.
Et nous nous étonnons : comment la b... dit-elle dans sa dernière clause :
« Si tu dis que l’issar
est une expression de
serment »,
ce qui signifie qu’il y a un doute à ce sujet ?
N’as-tu pas dit
dans la première clause de la b... qu’il n’y avait aucun doute à ce sujet, mais que certainement l’
« issar
est une expression de
serment » ?
Et nous répondons :
Abbayé dit : voici ce que dit
le tan... dans la b... : celui qui dit
« expression
: cette miche est sur moi » est une expression de
serment
véritable ; et s’il mange la miche, il est passible d’un sacrifice.
Mais celui qui dit
« issar
cette miche est sur moi » n’a fait que
l’attacher à un serment,
comme s’il avait juré au sujet d’une miche déterminée qu’il ne la mangerait pas, puis avait dit au sujet d’une autre miche : « Celle-ci est comme celle-là » ; cela s’appelle « l’attachement » à un serment, car il attache la seconde à la première. De même, celui qui dit : « Issar : cette miche est sur moi » ne dit pas explicitement : « Serment que je ne mangerai pas cette miche », mais c’est comme s’il attachait cette miche à une autre miche interdite par un serment.
La b... poursuit :
l’interdit
de l’
« issar »,
quel est-il ?
Si tu dis
que, dans tout cas d’
attachement à un serment,
c’
est comme si l’on avait prononcé un serment de sa bouche,
comme s’il avait réellement juré, et qu’il est passible d’un sacrifice et de flagellation s’il a transgressé son serment, alors celui qui dit : « Issar : cette miche est sur moi »
est passible
d’un sacrifice et de flagellation s’il la mange, puisqu’il a employé une expression d’attachement.
Et sinon,
s’il n’est passible d’un sacrifice et de flagellation que s’il a réellement juré, et non pour un attachement à un serment, alors celui qui dit : « Issar »
est exempt
de sacrifice et de flagellation.
Et nous expliquons :
d’où
savons-nous que
« expression » est une expression de
serment
?
Car il est écrit :
« Ou lorsqu’une personne jurera en exprimant
de ses lèvres ».
Nous trouvons donc le terme « expression » employé à propos d’un serment.
Et nous réfutons : si c’est ainsi,
« issar »
aussi,
nous le trouvons employé à propos d’un serment,
car il est écrit
[Nombres 30, 14] :
« Tout vœu et tout serment d’issar »,
alors pourquoi la b... dit-elle que l’« issar » n’est qu’une expression d’attachement à un serment, et non une expression du serment lui-même ?
Mais,
tu es nécessairement obligé de dire :
d’où
savons-nous que
« issar » est seulement une expression de
l’attachement à un serment
et
qu’il l’est,
et non une expression du serment lui-même ?
Car il est écrit
[là-bas, 11] :
« Ou si elle a interdit un issar à son âme par un serment »,
c’est-à-dire qu’elle l’a interdit et l’a attaché à une autre chose déjà interdite par un serment.
Si c’est ainsi,
« expression »
aussi,
pourquoi est-il évident pour la b... que c’est une expression de serment véritable,
puisqu’il est écrit
à son sujet, comme au sujet de l’« issar » [Lévitique 5, 4] :
« pour tout ce que l’homme exprimera par un serment »,
ce qui signifie qu’il l’a attaché à une chose interdite par un serment, et non que ce soit l’expression du serment lui-même ?
Abayé se rétracta de la déduction précédente.
Mais, dit Abayé :
mivta
qui est l’expression d’un
serment,
nous l’apprenons
d’ici,
car il est écrit [Nombres 30, 7] :
« Et si elle devient la femme d’un homme, alors que ses vœux sont sur elle, ou l’expression de ses lèvres par laquelle elle s’est interdit quelque chose à elle-même ».
Or
« serment »
n’est pas dit.
Il n’est pas dit : « par laquelle elle s’est interdit quelque chose à elle-même par un serment », ce qui aurait signifié que le rattachement se fait à un serment.
Nécessairement,
par quoi
a-t-elle
interdit quelque chose à elle-même ?
Par
l’expression «
mivta »,
seulement !
Il s’ensuit que « mivta » est l’expression d’un serment.
Rava dit,
en expliquant la
baraïta : Je peux toujours te dire —
celui qui rattache [un interdit] à un serment n’est pas comme celui qui fait sortir un
serment de sa bouche,
et le tan naï de la baraïta ne s’est nullement penché sur cette loi. Mais
voici ce qu’il dit : «
mivta
est l’expression d’un
serment.
issar
également
est l’expression d’un
serment
il [et non un rattachement à un serment]. Mais
son interdit,
son interdit]
de «
issar »,
dont nous avons dit qu’il est l’expression d’un serment, ne l’est pas dans tous les cas, car il arrive qu’il soit employé dans l’expression d’un vœu. Car
l’Écriture l’a placé
dans l’expression « issar »
entre le vœu et le serment
[comme elle l’explique ensuite], pour nous enseigner que, si
il l’a exprimé
par « issar »
dans l’expression d’un vœu,
par exemple, s’il a dit : « issar, cette miche m’est interdite », ce qui est l’expression d’un vœu, par lequel il interdit l’objet à lui-même, c’est un
vœu
et il n’est pas passible d’une offrande expiatoire. Et s’il l’a exprimé
dans l’expression d’un serment,
en disant : « issar, je ne mangerai pas cette miche », par quoi il s’interdit lui-même l’objet, c’est un
serment
et il est passible d’une offrande expiatoire.
Et voici l’explication de la baraïta : l’interdit de l’issar dépend de ceci : si tu dis l’issar dans l’expression d’un serment, il est passible [d’une offrande]. Et sinon, [mais qu’il l’a dit dans l’expression d’un vœu], il est exempt d’offrande.
La Guemara explique :
où l’Écriture a-t-elle placé
l’issar entre le vœu et le serment ? — Car il est écrit [là, verset 11] :
« Et si, dans la maison de son mari, elle a fait un vœu ou s’est imposé un issar à elle-même par un serment ».
Et Abayé et Rava ont suivi
[la voie de] leur désaccord dans l’explication de la baraïta, pour savoir s’il s’agit d’un rattachement à un serment]
selon leur propre position.
Car il a été dit : celui qui rattache [un interdit] à un serment —
Abayé dit : il est considéré comme celui qui fait sortir un serment de sa bouche
et il est passible [d’une offrande].
Et Rava dit : il n’est pas considéré comme celui qui fait sortir un serment de sa bouche
et il est exempt [d’offrande].
On objecte
à Rava à partir de ce qui a été enseigné dans une baraïta :
quel
est
l’« issar »
mentionné dans la Torah ?
Celui qui dit : « Voici que je m’interdis de manger de la viande
et de boire du vin, comme au jour où son père est mort »
[de même que je me suis interdit pour toujours de manger de la viande le jour où mon père est mort], ou
comme au jour où untel est mort,
ou
comme au jour où Guedalia ben A’hikam a été tué
[le jeûne de Guedalia], ou
comme au jour où il a vu Jérusalem dans sa destruction,
il est
interdit
de manger de la viande et de boire du vin.
Et Chmouel dit :
que l’interdit n’existe qu’à la condition suivante : \-
qu’il ait fait un vœu et qu’il poursuive [cet état] depuis ce jour.
C’est-à-dire qu’il avait déjà auparavant accepté sur lui-même par un vœu de ne pas manger de viande et de ne pas boire de vin, pour toujours, le jour où son père est mort, et également le jour où untel est mort, le jour où Guedalia ben A’hikam a été tué et le jour où il a vu Jérusalem dans sa destruction ; c’est précisément lorsqu’il s’est interdit par un vœu de manger de la viande et de boire du vin ce jour-là.
La Guemara pense maintenant que l’interdit provient du rattachement à un vœu, celui qui a rattaché son vœu à un autre vœu ; à ce sujet, la baraïta dit : « Quel est l’issar mentionné dans la Torah », à propos duquel a été dit l’interdit : « Il ne profanera pas sa parole ».
Si tel est le cas, il est démontré que le rattachement à un vœu a le même statut que le vœu lui-même en tout point.
Et maintenant, objecte :
pour Abayé, c’est compréhensible,
cela convient,
puisque celui qui rattache [un interdit] à un vœu,
de même que nous trouvons ici que le rattachement à un vœu est un
vœu,
de même
celui qui rattache [un interdit] à un serment
est un
serment.